استاندارد ISIRI 3360
استاندارد لوله هاي جهت مصرف در منازل، ساختمانها و واحدهاي تجاري – ويژگيها و روشهاي آزمون كه بوسيله كميسيون فني لوله هاي گازرساني تهيه و تدوين شده است که به شرح ذیل می باشد.
لوله هاي گازرساني جهت مصرف در منازل، ساختمانها و واحدهاي تجاري
ويژگيها و روشهاي آزمون
1– هدف
هدف از تدوين اين استاندارد، تعيين ويژگيها و روشهاي آزمون لوله هاي گاز رساني با وزن متوسط جهت مصرف در منازل، ساختمانها و واحدهاي تجاري مي باشد.
2– دامنه كاربرد
اين استاندارد در برگيرنده لوله هاي فولادي بدون درز و درزجوش 1 ميباشد كه براي فشار اسمي 10بار (جهت مصارف گازرساني) مناسب است.
3– ويژگيها
-1-3ابعاد و مشخصه ها
ابعاد و مشخصه هاي اينگونه لوله ها بشرح جدول شماره يك (با توجه به شكل شماره يك) ميباشد.
-2-3طول
لوله ها عموما در طولهاي ساخته شده در نظر گرفته ميشوند.
-1-2-3طول متداول لوله هاي درز جوش بشرح زير است:
6 متر 
حداكثر تا 6درصد وزني محموله 2 ميتواند داراي بسته هاي متشكل از لوله هاي با طول بين 5تا 5/95متر باشد كه اين بسته ها بايد بطور جداگانه از بسته هاي با طول استاندارد باشند.
-2-2-3طول متداول لوله هاي بدون درز بشرح زير است:
6 متر±1متر
حداكثر تا 10درصد وزني محموله ميتواند داراي بسته هاي متشكل از لوله هاي با طول بين 4تا 5متر و يا بين 7تا 8متر باشد كه اين بسته ها بايد بطور جداگانه از بسته هاي با طول استاندارد باشند.
-3-2-3تهيه لوله ها با طولهاي ديگر مثل طول دقيق بر اساس توافق (طول خواسته شده) انجام ميشود كه رواداري اين لوله ها 15± ميليمتر ميباشد.
-3-3رواداري ها
-1-3-3رواداري قطر خارجي – رواداري قطر خارجي در جدول شماره 2درج گرديده است.
-2-3-3رواداري ضخامت جداره
حد پايين رواداري ضخامت جداره (بطور ميانگين) – 12/5درصد (%-12/5) ضخامت ميباشد )اين حد براي اندازه گيري هاي جداگانه ميتواند حداكثر % -15ضخامت باشد مشروط برآنكه نقاط اندازه گيري بر روي طول لوله به فواصل بيشتر از 2برابر قطر خارجي لوله نباشد)
حد بالاي رواداري بر اساس رواداري وزن تثبيت ميشود.
-3-3-3رواداري وزن
رواداري وزن نسبت به وزن اسمي لوله مندرج در جدول شماره يك بشرح زير است:
-4-3درصد عناصر تشكيل دهنده
درصد عناصر تشكيل دهنده اينگونه لوله ها مطابق با فولاد -2-37ن ، -2-37آ و 3-37مندرج در استاندارد ملي ايران بشماره 3 1600ميباشد. در موارد خاص در صورت دارا بودن ساير ويژگيها بخصوص جوشكاري ميتوان حداكثر عناصر شيميائي را تا حدود ارقام مندرج در جدول شماره 4نيز قابل قبول دانست. بطور كلي اينگونه لوله ها براي جوشكاري ذوبي 4 مناسب هستند.
-5-3خواص مكانيكي
خواص مكانيكي لوله ها مطابق با فولاد 2-37ن ، 2-37آ و 3-37مندرج در استاندارد ملي ايران بشماره 1600 ميباشد. چنانچه از تركيب شيميائي مندرج درجدول شماره 4استفاده شود خواص مكانيكي آن بايد مطابق با جدول شماره 5باشد.
جدول شماره 5
4– فرآيند ساخت
مواد اوليه اين لوله ها كه هم بصورت درز جوش و هم بصورت بدون درز ساخته ميشوند بايد به يكي از روشهاي زير تهيه شوند:
– كوره روباز 5
– كوره الكتريكي 6
– كوره قليائي با دمش اكسيژن 7
5– روشهاي آزمون
-1-5آزمون تعيين درصد عناصر تشكيل دهنده:
اين آزمون بايد بر اساس شرايط مندرج در استاندارد ملي ايران بشماره 1600انجام شود
-2-5آزمون نشت يابي
بمنظور بررسي وجود نشت در لوله ها بايستي تمامي آنها در كارخانه سازنده، تحت آزمون نشت يابي با فشار هيدروليكي 50بار قرار گيرند. لوله هائي كه در اين آزمايش مردود شناخته شوند بايد كنار گذاشته شوند.
-5-3آزمون جريان كردابي 8
كليه لوله ها بايد تحت آزمون جريان كردابي بشرح زير قرار گيرند:
-1-3-5جهت اطمينان از معيوب نبودن لوله ها، بايد آزمون جريان گردابي به يكي از سه روش زير انجام شود:
– استفاده از سيم پيچ متحدالمركز
– لوله در حال چرخش در مقابل پروب ثابت
– لوله ثابت در مقابل پروب دوار
-1-1-3-5براي اطمينان از صحت آزمون لوله ها بايد به اندازه كافي مستقيم بوده و سطوح آنها بايد عاري از مواد خارجي باشد تا در تفسير نتيجه آزمون اثر نگذارد.
-2-1-3-5هر يك از دو روش آزمون زير مجاز ميباشد (انتخاب روش به عهده سازنده ميباشد)
روش الف – لوله مورد آزمون از بين سيم پيچ متحدالمركز آزمون عبور ميكند.
روش ب – لوله مورد آزمون ياپروب در حال چرخش بوده و داراي اثر متقابل بر يكديگر ميباشند. بنابراين پروب يك مسير حلزوني را بر روي سطح لوله مشخص مينمايد. گام اين حركت حلزوني بايد باندازه اي باشد كه اطمينان حاصل شود كه تمام سطوح لوله بررسي شده است.
-2-3-5تنظيم نمودن تجهيزات آزمون
-1-2-3-5تجهيزات بايد بوسيله يك قطعه شاهد (براي آزمون) كه شامل سوراخهاي مرجع مطابق آنچه در بند 3-2-3-5براي روش (الف) با شيار مرجع مطابق آنچه در بند 4-2-3-5براي روش (ب) توضيح داده خواهد شد، تنظيم شوند.
-2-2-3-5قطعه شاهد بايد از نظر خواص الكترومغناطيسي، قطر ئ ضخامت، مشابه لوله مورد آزمون باشد.
-3-2-3-5براي روش الف – آزمونه بايد داراي سه سوراخ معين بر روي سطح لوله باشد بطوريكه سوراخها روي محيط دايره اي با فواصل مساوي از زواياي 120و با فاصله كافي از محور طولي (براي دريافت علائم كاملا مجزا) و از منتهي اليه قطعه آزمون باشد و بدين منظور براي ايجاد سوراخهاي مرجع بايد مته اي با قطر متناسب و مطابق آنچه كه در جدول شماره 6داده شده بكار برد.
-4-2-3-5براي روش ب: سطح آزمونه كه در مجاورت سيم پيچ قرار ميگيرد، بايد شامل يك شيار Uشكل موازي با محور طولي آزمونه بوده و داراي ابعاد زير باشد:
عرض – همواره بايد از عمق شيار كوچكتر (و يا حداكثر برابر) بوده ولي بهرحال از 0/5ميليمتر بيشتر باشد.
عمق – عمق شيار برابر % 12/5ضخامت جداره لوله در نظر گرفته ميشود ولي بهرحال كمتر از 0/6ميليمتر نخواهد بود و رواداري آن در % 15± عمق در نظر گرفته شده خواهد بود.
طول – طول بوسيله توليد كننده و مناسب براي تنظيم نمونه و بازرسي فرآيند انتخاب ميشود.
-3-3-5روش تنظيم نمودن
-1-3-3-5تجهيزات و سيم پيچ آزمون بايد طوري تنظيم گردد كه علائم مشخص از نمونه مرجع رابطه يكنواخت ايجاد نموده و اين علائم بايد جهت راه اندازي قسمت هشدار دهنده دستگاه بكار رود. سرعت نسبي بين قطعه شاهد و سيم پيچ بايد مشابه آنچه در حين توليد مورد آزمايش قرار ميگيرد، باشد.
-2-3-3-5تنظيم نمودن تجهيزات بايد در ابتدا و انتهاي هر دوره كار و در فاصله زماني حداكثر دو ساعت انجام و كنترل شود.
-3-3-3-5اگر در حين آزمون در خط توليد هيچگونه علائم قطعه شاهد (حتي بعد از تغيير حساسيت دستگاه بميزان 2دسي بل) مشاهده نگرديد، تجهيزات بايد مجددا تنظيم گردد بدنبال تنظيم مجدد، تمام لوله هاي آزمايش شده در دوره بازرسي اخير بايد مجددا مورد آزمون قرار گيرند، مگر اينكه علائم ثبت شده از مشخصات اختصاصي لوله ها در دسترس باشد كه اجازه دسته بندي آنها در دو گروه مشكوك و مورد قبول بدهد.
-4-3-5روش آزمون
لوله مورد آزمون بايد (تحت شرايطي يكسان مثل آنچه براي تنظيم نمودن تجهيزات بكار برده شد) ضمن عبور با سرعت مناسب (از دستگاه آزمون) مورد بازرسي قرار گيرد. سرعت معين شده براي توليد لوله بايستي ثابت و حداكثر با انحراف % 10± نگهداشته شود.
يادآوري – شرايط يكسان شامل مواردي است از قبيل تنظيم ابزار دقيق، حركت مكانيكي، موقعيت سيم پيچ در رابطه با هر عامل ديگري كه ممكن است در صحت روش اثر بگذارد.
-5-3-5بررسي نتايج
-1-5-3-5لوله هائيكه موجب ثبت علائم هشدار دهنده 9 نشوند بايد در آزمون قابل قبول محسوب شوند.
-2-5-3-5لوله هائيكه موجب ثبت علائم هشدار دهنده شوند بايد يا بعنوان لوله مشكوك محسوب شوند و يا با اختيار توليد كننده تحت آزمون مجدد قرار گيرند.
-3-5-3-5بر اساس آزمون مجدد چنانچه لوله ها موجب ثبت علائم هشدار دهنده نشوند بايد مورد قبول و چنانچه موجب ثبت علائم هشدار دهنده شوند بايد مشكوك بحساب آيند.
-4-5-3-5در مورد لوله هاي مشكوك بايد يكي از روشهاي زير انتخاب و مورد عمل قرار گيرند:
الف – منطقه مشكوك بريده شده و باقيمانده طول لوله با توجه به آزمون قبلي پذيرفته گردد.
ب – لوله مردود محسوب شود.
لوله هائي كه در آزمايش اخير مردود شناخته ميشود، بايد كنار گذاشته شوند،
-4-5آزمون تخت كردن 10
اين آزمون بعنوان آزمون مرجع جهت لوله هاي درز جوش بوده و بايد بر اساس استاندارد ملي ايران بشماره 11 بر روي نمونه هاي برداشتي از لوله هائي كه بصورت تصادفي 12 جهت كنترل كيفي جوش انتخاب شده، انجام شود. در اين آزمون نمونه ها يا انتهاي لوله هاي انتخابي بايد بين دو صفحه تخت فولادي تراز تا فاصله 
قطر خارجي لوله فشرده شود. اين آزمون در دو حالت درز جوش در وضعيت قائم مانند ساعت 12و در وضعيت افق مانند ساعت 3بايد انجام شود و در صورتيكه در هر يك از دو حالت، درز جوش باز شود، لوله مردود خواهد بود.
-5-5آزمون خمش 13
لوله هاي با قطر اسمي 50و كمتر بايد تحت آزمون خمش قرار گيرند. اين آزمون جهت بررسي قابليت خمش سرد لوله ها و بر روي نمونه هائي كه بصورت تصادفي برداشت شده انجام ميشود.
در آزمون خمش از يك نوع وسيله خمش مناسب (با شعاع 3يا 3/5برابر قطر خارجي لوله) تا ايجاد زاويه 90درجه استفاده ميشود. پس از آزمون نبايد هيچگونه تركي روي لوله مشاهده شود.
لوله هاي درز جوش بايستي در دو حالت مورد آزمون قرار گيرند. يكي درز آنها بحالت قائم (مانند ساعت 12) و ديگري درز بحالت افقي (مانند ساعت 3) و براي پذيرش لوله ها نبايستي هيچگونه تركي در درز جوش (در هر دو حالت آزمون) ديده شود.
6– شرايط سطحي
لوله ها بايد در جداره بيروني داراي سطح صاف و هموار و در جداره دروني سطحي متناسب بافرآيند ساخت باشند. تراشه 14، پوسته و طبله 15، ورقه 16 و عيوبي از اين قبيل بايد به طريقي برطرف شوند ولي برطرف نمودن اين عيوب نبايد موجب كاهش ضخامت جداره لوله تا حد كمتر از حد ارقام مجاز شود.
در مورد لوله هاي درز جوش، بايد درز كامل پر شده و عاري از هرگونه آخال 17 هاي غير فلزي و عيوبي از اين قبيل باشد، روي سطح داخلي نيز نبايد نشانه اي از سرريز فلز جوش 18 مشاهده شود. همچنين ارتفاع گرده جوش در سطح دروني نبايد از 60درصد ضخامت اسمي جداره تجاوز كند. ولي در هر حالت برآمدگي گرده جوش در سطح بيروني بايد از روي لوله ها برطرف شود.
7– بازرسي
در قرارداد يا سفارش خريد، مسئوليت انجام همه بازرسي ها و آزمونه بعهده سازنده ميباشد، مگر اينكه روش ديگري تعيين شود. سازنده ميتواند از امكانات خود جهت بازرسي و انجام آزمونها استفاده كند مگر اينكه خريدار آنها را در قرارداد رد كرده و طريقه ديگري تعيين و پيشنهاد نموده باشد.
8– ضمانت
سازنده بايد براي خريدار تضمين كند كه نمونه برداري، آزمايش و بازرسي محصولات ارائه شده مطابق با ويژگيهاي اين استاندارد ميباشد.
9– نمونه برداري
نمونه برداري بايد بر اساس ضوابط موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران انجام شود.
10– نشانه گذاري
-1-10كليه لوله ها بايد داراي نشانه اي حاكي از موارد زير باشند.
– نام يا نشانه تجارتي سازنده
– قطر اسمي لوله
– ذكر كلمه “گاز” كه مشخص كننده اختلاف آن با موارد مصرف ديگر باشد.
– علامت موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در صورتيكه محصولات مشمول مقررات استاندارد باشند.
-2-10لوله ها بايد بصورت بسته بندي ارائه شده و بسته ها بايد داراي پلاكي باشد كه نشانه هاي زير بطور مشخص روي آن حك يا نوشته شود.
– عبارت “ساخت ايران”
– نام و نشانه تجارتي سازنده
– علامت موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در صورتيكه محصولات مشمول مقررات استاندارد باشند.
يادآوري 1– نشانه گذاري نبايد هيچگونه آسيبي به لوله وارد نمايد.
2– استفاده از علامت استاندارد ايران بر روي فرآورده ها موكول به كسب پروانه كاربرد علامت استاندارد از موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران ميباشد.
پيوست – تطابق قطر اسمي لوله ها بر حسب ميليمتر – اينچ
و اندازه رايج در بازار ايران
|
پی نوشت: |
-1لوله هاي درز جوش شامل درز مخفي هم ميشود.
2-Consignment
-3اين استاندارد در دست تجديدنظر ميباشد.
4-Fusion welding
5-Open heart furnace
6-Electric furnace
7-Basic oxygen furnace
8-Eddy current
9-Trigger / Alarm
10-Annular flattening test
-11تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران به استاندارد كشور آلمان بشماره DIN 50136مراجعه شود.
12-Random
13-Bending test
14-Sliver
15-Scab
16-Foliation
17-Inclusion
18-Droptets of weld metal