لوله ها و قطعات لولهاي شكل فولادي مورد مصرف در آبرساني
1 ـ هدف
در اين استاندارد ويژگيها , روشهاي آزمون و بازرسي و نشانه گذاري لولههاي فولادي درز جوش 1رزوه شده ، بوشن دار , 2 قطعات لولهاي شكل و لوله هاي فولادي دو سر ساده مناسب براي جوشكاري و يا رزوه كردن براساس استاندارد ملي ايران به شماره 3 … داده شده است .
2 ـ دامنه كاربرد
اين استاندارد در برگيرنده لولههايي با اندازه اسمي 4 8 تا 150 (ميلي متري) و در مورد مصرف در آبرساني در سه گروه ضخامت سبك ,متوسط و سنگين ميباشد .
3 ـ تعاريف
در اين استاندارد تعاريف زير بكار ميرود .
3 ـ 1 ـ اندازه اسمي (DN)
نشانه شناسايي اندازه است كه براي تمام اجزاء لوله كشي بغير از محصولاتي كه براساس قطر خارجي يا اندازه رزوه علامتگذاري شدهاند , مشترك ميباشد . اين اندازه بطور تقريبي با اندازههاي ساخت قطر داخلي مطابقت مينمايد .
3 ـ 2 ـ لوله
به يك استوانه بلند تو خالي دو سرباز با سطح مقطع دايرهاي شكل اتلاق ميشود .
3 ـ 3 ـ بوشن
عبارتست از يك قطعه كوتاه لوله كه از داخل رزوه شده و به منظور اتصال لوله ها به يكديگر مورد استفاده قرار مي گيرد .
– 4 – 3 قطعات لوله اي شكل
عبارتست از قطعات لوله اي شكل بوده كه به منظور اتصال سيستم لوله كشي مورد استفاده قرار گرفته و انواع آن در اين استاندارد شامل :
قطعات كوتاه لولهاي شكل دوسر رزوه 5, مغزيها 6, قطعات لولهاي شكل دو سر روزه مجهز به بوشن ومهره 7 و انواع زانوييها 8 ميباشد .
3 ـ 5 ـ طول لوله رزوه شده و بوشن دار
3 ـ 5 ـ 1 ـ طول دقيق
عبارت از طول لوله بدون بوشن ميباشد .
3 ـ 5 ـ 2 ـ طول كلي
عبارت از طول كامل لوله وقتي كه بوشن به آن بسته شده است .
3 ـ 5 ـ 3 ـ طول استاندارد
طول اسمي قطعات لولهاي شكل ميباشد كه به دلايل عرفي و تجربي به صورت طول معمول درآمده و قطعات لولهاي شكل به آن طول توليد ميشوند .
3 ـ 6 ـ ترك
ترك جدايش فلز ناشي از ايجاد تنش بوده كه بدون عوامل ديگر باعث گسيختگي كامل فلز نگردد .
4 ـ مشخصه شناسايي 9
4 ـ 1 ـ لولهها
لولهها بايد به شكل زير معرفي شوند :
شماره اين استاندارد , اندازه اسمي , گروه ضخامت مطابق جداول شماره 3,4 و 5 و نوع انتهاي لوله ( ساده يا رزوه شده )
به عنوان مثال:
استاندارد ملي ايران به شماره 3765 اندازه اسمي 20, گروه متوسط , لوله رزوه شده و بوشن دار
4 ـ- 2 قطعات لولهاي شكل
قطعات لولهاي شكل بايد به شكل زير معرفي شوند :
شماره اين استاندارد , اندازه اسمي ، گروه ضخامت , نوع قطعه و در صورت لزوم طول آنها و علاوه بر اين در مورد زانوئيها نوع خاص محصول ( شماره مربوطه ) نيز بايد مشخص گردد . ( اشكال شماره 6 و 7)
به عنوان مثال:
استاندارد ملي ايران به شماره 3765 اندازه اسمي , گروه متوسط ، زانويي نوع 1
4 ـ 3 ـ بوشنها و مهرههاي قفلي
بوشنها و مهرههاي قفلي بايد به شكل زير معرفي گردند :
شماره اين استاندارد و اندازه اسمي لولهاي كه بوشن يا مهره قفلي براي آن در نظر گرفته شده است .
به عنوان مثال :
استاندارد ملي ايران به شماره 3765 مهره قفلي , اندازه اسمي 20
5 ـ ويژگيها
5 ـ 1 – فرآيند توليد
5 ـ 1 ـ 1 ـ توليد فولاد
فولاد بايد با روش الكتريكي 10 يا فرآيند قليايي با دمش اكسيژن 11 توليد شده و فولاد توليد شده بايستي از نوع كاملا آرام 12, نيمه آرام 13 يا جوشان14 باشد
5 ـ 1 ـ 2 ـ توليد محصول
لولهها بايستي به روش درز جوش توليدشده و بوشن ها بايستي درز جوش يا بدون درز ساخته شوند .
يادآوري : لولههايي كه اصطلاحأ به نام لوله درز مخفي عرضه ميشوند نوعي لوله درز جوش ميباشد كه پس از جوشكاري درز طولي , تحت عمليات كشش گرم قرار گرفتهاند .
5 ـ 1 ـ 3 – عمليات حرارتي
لولهها پس از جوشكاري درز طولي بايستي تحت عمليات حرارتي قرار گرفته و يابصورت جوشكاري شده 15 بدون هيچگونه عمليات حرارتي و يا از ناحيه درز جوش تحت عمليات حرارتي قرار گيرند .
5 ـ 1 ـ 4 ـ تركيب شيميايي
5 ـ 1 ـ 4 ـ تركيب شيميايي ذوب بايستي مطابق جدول شماره 1 باشد .
5 ـ 1 ـ 4 ـ 2 ـ تركيب شيميايي محصول نسبت به مذاب با توجه به جدول شماره 1 و با احتساب رواداري هاي مندرج در جدول شماره 2 محاسبه ميگردد .
يادآوري : در صورت عدم دسترسي به مقادير وا قعي تركيب شيميايي مذاب , مقادير تركيب شيميايي محصول را بر اساس مقادير حدي جدول مذاب با ملحوظ نمودن مقادير رواداريهاي مربوطه ميتوان مورد استفاده قرار داد .
5 ـ 1 ـ 5 ـ خواص مكانيكي تنش تسليم , مقاومت كششي و درصد ازدياد طول نسبي لولهها در شرايط دماي اتاق بايستي با مندرجات جدول شماره 3 مطابقت نمايد .
در جدول فوق
o L = طول موثر اوليه
o S = سطح مقطع اوليه
5 ـ 1 ـ 6 وضع ظاهري
الف – نقايص سطحي كه تاثيري در حداقل ضخامت نداشته يا بتوان به نحوي آن را برطرف نمود كه ضخامت پس از رفع نقص در حد رواداري باشد , ميتوان قابل قبول باشد و نقايص سطحي نبايستي چكش كاري شود .
ب ـ به اسثنأ موارد مندرج در بند 5 ـ 1 ـ 7 رزوهها بايستي داراي شرايط مندرج در استاندارد ملي ايران به شماره 16…. باشد .
ج – انتهاي لوله بايستي عمود بر محور لوله بريده شده و عاري از پليسه باشد .
د – لوله بايستي راست بوده و حداكثر مجاز ناراستي در وسط طول بايستي برابر يك در پانصد طول مورد آزمون باشد .
ه ـ لولههاي با جوش عرضي از نظر اين استاندارد مورد قبول نميباشند .
5 ـ 1 ـ 7 ـ مفاصل 17 كليه لولههاي رزوه شده و بوشنها بايستي براساس استاندارد ملي ايران به شماره 18 … رزوه شوند .
به استثنأ مواردي كه در زير مشخص گرديده و همچنين به جز لولههاي گروه سبك كه طول مفيد رزوه را ميتوان تا 80 درصد آنچه در ستون 12 جدول شماره 2 استاندارد ملي ايران به شماره 19 … آمده , تقليل داد .
در صورتيكه قطر خارجي لولههاي گروه سبك در كمترين حد مجاز باشد رزوههاي بدون پوششي كه در اين لولهها ايجاد ميشود ( ته روزه مطابق استاندارد ولي سر رزوه كمتر از حد استاندارد ميباشد ) خارج از حدود قابل قبول است ولي بايد توجه داشت كه اين روزهها باعث عدم مطابقت لوله با اين استاندارد نخواهد بود .
لوله را بايستي با رزوههاي مخروطي و با يك بوشن با رزوه موازي كه روي لوله پيچيده شده , تحويل نمود .
مگر اينكه در سفارش توسط خريدار مشخص شده باشد ( پيوست الف ) كه لولهها بايد بدون بوشن يا با بوشني كه رزوه مخروطي دارند , توليد گردد .
5 ـ 1 ـ 8 –اندازهها و رواداريها
– 1-8- 1- 5 اندازه ها
اندازه لولهها بايستي مطابق جداول شماره 4,5 و 6 باشد .
اندازه بوشن هابايستي مطابق با جدول شماره 7 باشد .
5 ـ 1 ـ 8 ـ 2 ـ رواداريها
الف ) قطر خارجي
|
مطابق جدول شماره 4 |
لولههاي گروه سبك |
|
به ترتيب مطابق جداول شماره 5 و 6 |
لولههاي گروه متوسط و سنگين |
ب ) ضخامت
|
-8 درصد |
لولههاي گروه سبك |
|
-10 درصد |
لولههاي گروه متوسط و سنگين |
ج ) وزن
وزن متوسط توزين شده محموله براي مجموعه لولههاي 150 متر و بيشتر از يك اندازه ( قطر ) بايستي در محدوده ±4 درصد اوزان مندرج در جداول شماره 4,5و6 باشد .وزن يك شاخه لوله بايستي در محدوده 
درصد اوزان مندرج در جداول شماره 5,4 و6 باشد.
د ) طول
1 ـ طولهاي متغير20
در صورتيكه طول متغير سفارش داده شده باشد بايد به يكي از طرق زير ارائه گردد .
الف ) در طولهاي متغير از 4 تا 7 متر
ب ) براي سفارشهاي بيش از 150 متر ازهر اندازه لوله طولهاي متغير از 4 تا 7 متر و شامل طولهاي متغير كوتاه از 1/8 تا 4 متر مشروط بر آنكه تعداد اين طولها از 7/5 درصد تعداد كل شاخه ها براي اندازه اسمي 65تا وشامل اندازه اسمي 100و5درصد براي اندازههاي ديگر تجاوز ننمايد .
2) شاخههاي با طول نوردي 21
وقتي كه شاخههاي با طول نوردي مورد درخواست باشد لولهها بايد در طولهاي 6 متر عرضه شود و رواداريآن 100 + ميلي متر ميباشد .
3) شاخههاي با طول تقريبي 22
وقتي كه شاخههاي باطول تقريبي مورد درخواست باشد براي لولههاي روزه شده و بوشن دار و يا براي لولههاي دو سر ساده هر شاخه لوله بايستي در محدوده ±150 ميليمتر از طول مشخص شده باشد .
4) شاخههاي باطول دقيق 23
وقتي كه شاخههاي با طول دقيق مورد درخواست باشد , براي لولههاي رزوه شده وبوشن دار و يا براي لوله هاي دو سر ساده رواداري هر شاخه لوله بايستي در محدوده 
ميليمتر از طول مشخص شده باشد .
يادآوري : خريدار بايستي طول مورد نظر خود را در برگه سفارش مشخص نمايد ( پيوست الف )
6 ـ آزمونها
6 ـ 1 ـ بازرسي ظاهري
تك تك لولهها بايستي از نظرمطابقت با موارد مندرج در بند 5 ـ 1 ـ 6 تحت بازرسي قرار گيرند .
6 ـ 2 ـ آزمون كشش
آزمون كشش لوله بايستي براساس استاندارد ملي ايران به شماره 1014 انجام گرفته و مشخصههاي مكانيكي ( تنش تسليم , مقاومت كشش و درصد ازدياد طول نسبي ) بايد با مندرجات جدول شماره 3 مطابقت نمايد .
براي تعيين تنش تسليم بايد تنش تسليم بالايي (ReH) و يا تنش حد ارتجاعي قراردادي %0/5 براي ازدياد طول كل ) را تعيين نمود .
درصد ازدياد طول نسبي بايد براساس طول موثر اوليه
گزارش شود . اگر طول موثرديگري بكار برده شود درصد ازدياد طول مربوط به 
بايد براساس استاندارد ملي ايران به شماره…..(24 )تعيين شود .
در صورت بروز اختلاف , طول موثر اوليه 
بايد بكار برده شود .
آزمون كشش روي لوله يا ورق بايستي انجام گيرد درصورتي كه آزمون روي ورق انجام گيرد بايستي با مندرجات استاندارد ملي ايران به شماره 1014 مطابقت داشته باشد .
6 ـ 3 ـ آزمون خمش سرد ( قطعه لوله كامل )
لولهها با اندازه اسمي 40 وكمتر بايستي تحت آزمون خمش قرار گيرند . وقتي كه آزمون تحت شرايط زير بر روي يك قطعه كامل انجام گيرد در آزمونه نبايستي علائمي از شكست يا ردي مشاهده گردد .
آزمون خمش بايستي به وسيله دستگاه خمش لوله انجام گرفته و لوله مورد آزمون بايد حول فك شياردار خمش با شعاعهاي مشخص شده در بندهاي الف و ب برحسب مورد خم شود .
لولههاي درز جوش بايد در حالتي كه درزجوش در وضعيت 90 درجه با صفحه خمش قرار گرفته تحت آزمون قرار گيرد و داخل لوله در حين آزمون نبايد پر باشد .
الف ) لوله هايي كه پوشش گالوانيزه گرم 25 ندارند بايستي تحت آزمون خمش 180 درجه( شعاع فك خمش درته شيار شش برابر با قطر خارجي لوله) قرار گرفته و بايستي عاري از هر گونه ترك باشد .
ب ) لولههاي گالوانيزه گرم بايستي تحت آزمون خمش 90 درجه ( شعاع فك خمش در ته شيار 8 برابر قطر خارجي لوله ) قرار گرفته و فولاد بايستي عاري از هر گونه ترك باشد.
6 ـ 4 ـ آزمون تخت نمودن 26
آزمون تخت نمودن بر روي لولههاي با اندازه اسمي بزرگتر از 40 بشرح زير انجام ميگيرد .
آزمونه , حلقهاي شكل به طول حداقل 40 ميليمتر از يك انتهاي لوله انتخاب نموده و بين دو صفحه موازي فشرده نموده تا زمانيكه فاصله بين صفحات موازي تا 75 درصد قطر خارجي اوليه لوله برسد هيچگونه ترك يا نقص در آزمونه نبايستي ايجاد گردد . سپس ميزان فشردگي تا حد 60 درصد قطر اوليه آزمونه ادامه يافته و دراين زمان بروزهر گونه ترك يا نقص در نواحي غير از جوش غير قابل قبول ميباشد ولي بروز ترك در جوش بلامانع است .
درز جوش در وضعيت 90 درجه با صفحه تخت نمودن قرار گرفته و تحت آزمون قرار گيرد .
يادآوري 1ـ تركهاي جزيي كه در لبههاي آزمونه ايجاد مي گردد نبايستي موجب مردود شدن آزمايش شود .
6 ـ 5 ـ آزمون نشتي 27
تك تك لولهها بايستي در كارخانه توليد كننده تحت آزمون نشتي با فشار هيدروليكي 50 بار براي مدت 5 ثانيه قرار گيرد .
يادآوري : علاوه بر آن آزمون نشتي , آزمون جريان گردابي 28 براساس پيوست ب در صورت درخواست خريدار بايستي انجام گيرد , در مورد لولههاي گالوانيزه آزمون جريان گردابي بايستي قبل از پوشش گالوانيزه انجام گيرد .
6 ـ 6 ـ آزمون بررسي مجراي داخل لوله 29 ( فقط براي لولههاي با پوشش گالوانيزه )
وقتي كه لوله ها تحت اين آزمون قرار ميگيرند , الزامات زير نيز بايد تامين گردد
به منظور بررسي مجراي داخل لوله در مورد لوله هاي با اندازه اسمي 8 تا و شامل 25 بعد از گالوانيزهكردن بايستي ميلهاي به طول 230 ميليمتر با اقطار مناسب مطابق جدول شماره 8 از مجراي داخل لوله به راحتي عبور نمايد
6 ـ 7 ـ آزمون تعيين يكنواختي 30 پوشش ( فقط براي لولههاي با پوشش گالوانيزه )
آزمون سولفات مس را ميتوان براي تعيين يكنواختي پوشش بكار برد و بايستي تاكيد نمود كه اين آزمايش فقط براي مشخص كردن يكنواختي پوشش است و نبايد براي تعيين وزن پوشش استفاده شود .
6 ـ 8 آزمون چسبندگي پوشش روي ( براي لولههاي تاو شامل 80)
براي آزمون چسبندگي پوشش روي , مقطع لوله بايستي با طولي معادل قطر خارجي لوله (d1) بريده شده ولي بهرحال طول آزمونه نبايستي بيش از 50 ميليمتر باشد . آزمونهها بايستي بين دو صفحه تخت فولادي تا حد مقادير مندرج در جدول زير به طور ثابت فشرده شده و سپس نمونهها بايستي از نظر ورقهاي شدن تحت بررسي گيرد و هيچگونه پوسته يا تورقي در سطح نمونه نبايستي مشاهده گردد . اين بررسي بايستي توسط شخصي با ديد معمولي ( چشم غير مسلح ) از فاصله 25 سانتي متري از نمونه انجام گيرد . پس از آزمون وجود ترك در پوشش روي قابل صرف نظر كردن ميباشد .
7 ـ نمونه برداري
7 ـ 1 ـ نمونه برداري جهت تعيين درصد وزني عناصر آزمونهاي مكانيكي
نمونه برداري بايد براساس ضوابط موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران انجام شود .
7 ـ 3 ـ نمونه برداري جهت بررسي پوشش لولههاي گالوانيزه
به ازاي هر 500 شاخه لوله حداقل يك نمونه جهت بررسي مجراي داخل لوله و يك نمونه جهت تعيين يكنواختي پوشش بايستي انتخاب و مورد بررسي و آزمون قرار گيرد . در صورتي كه نتايج آزمون با شرايط مندرج در اين استاندارد مطابقت كامل نداشته باشد بايستي از بهر توليدي نمونههاي مجددي به تعداد دو برابر نمونههاي اول برداشته و آزمون را تكرار نمود . چنانچه نتايج آزمون كليه نمونههاي اخير با شرايط اين استاندارد مطابقت داشته باشد نتايج آزمون اوليه مدنظر قرار نميگيرد و در غير اينصورت آن بهر خارج از استاندارد ميباشد . بهر مردود شده در آزمون مجدد ميتواند در صورت تمايل توليد كننده , بصورت تك تك لولهها جهت مطابقت مورد آزمون و بررسي مجدد قرار گيرد .
8 ـ محافظت
8 ـ 1 ـ كليات
لوله بايد به صورت سياه 31 (بدن پوشش ) يا با پوشش گالوانيزه روي باشند مگر اينكه به وسيله خريدار در سفارش موارد ديگري مشخص شده باشد .
8 ـ 2 ـ پوشش گالوانيزه گرم روي
لوله هايي كه داراي پوشش گالوانيزه ميباشند ابتدا بايد كاملا از هر گونه پوسته , اكسيد , چربي و … پاك شده و شسته شوند و سپس آنها را در وان روي مذاب كه محتوي حداقل 98/5 درصد وزني روي ميباشد و دماي آن مناسب براي پوشاندن لوله با قشر چسبنده و يكنواخت روي است , فرو برده شود . لولههائيكه رزوه ميشوند بايد قبل از روزه كردن گالوانيزه گردند .
8 ـ 3 ـ رزوهها
براي لوله هايي كه بدون پوشش عرضه ميشوند رزوهها هم بايد بدون پوشش باشند مگر اينكه بوسيله خريدار و در سفارش قيد گردد كه رزوهها بايد محافظت شوند ( پيوست الف )
براي لوله هايي كه با پوشش گالوانيزه ميباشند رزوهها بايستي داراي پوشش محافظتي باشند .
9 ـ قطعات لولهاي شكل
9 ـ 1 ـ كليات
قطعات لولهاي 32 شكل بايد از لوله هايي كه با ملزومات كامل اين استاندارد مطابقت دارد , توليد شوند و بايد براساس استاندارد ملي ايران بشماره 33 … به دو شكل موازي يا مخروطي رزوه شوند ( مطابق اشكال شماره 2 تا 7)
9 ـ 2 ـ بوشنها
بوشنهاي مورد استفاده براي قطعات لولهاي شكل بايد داراي رزوههاي موازي بر اساس استاندارد ملي ايران به شماره 34 …باشند مگر اينكه خريدار در سفارش قيد كند كه بوشنها بايد با رزوههاي مخروطي باشند ( پيوست الف )
9 ـ 3 ـ قطعات كوتاه لولهاي شكل دو سر رزوه 35
ابعاد اين قطعات بايد مطابق جدول شماره 8 باشد . ( شكل شماره 2)
9 ـ 4 ـ مغزيها 36
مغزيهاي تمام رزوه دوطرفه 37 و تمام رزوه يكطرفه 38 بايد فقط از لولههاي گروه سنگين توليد شوند و مغزيهاي آچار خور39دو طرفه بايستي فقط از لولههاي گروه سبك و متوسط توليد شوند (. شكل شماره 3)
9 ـ 5 ـ قطعات لولهاي شكل دو سر رزوه مجهز به بوشن و مهره 40
اين قطعات بايستي فقط از لولههاي گروه سنگين توليد شود و بايد به صورت يك بوشنه و يا دو بوشنه عرضه شود و ابعاد آن بايد مطابق مندرجات جدول شماره 11 باشد . سطح جانبي بوشن از طرفي كه در مجاورت مهرهها قرار ميگيرند بايستي ماشين كاري شده و صاف باشد . سطح جانبي مهرهايكه در كجاورت بوشنها بسته شده بايد مقعر بوده و زاويه سطح خارجي آن با محور پيچ بايد تقريبأ 5 درجه باشد . رزوههاي موازي ايجاد شده روي اين قطعات و همچنين روي بوشنها ومهرهها بايد با مندرجات استاندارد ملي ايران بشماره … 41 مطابقت داشته باشد .
9 ـ 6 ـ زانوييها 42 ( به جز زانويي برگشتي 43)
با اين كه از اهميت خاصي برخوردار نيست , ابعاد تقريبي زانوييها بايد بر اساس مندرجات جدول شماره 12 بوده و رواداري زاويهها بايد ±1/5 درجه باشد . زانويي 90 نوع 1 و ساير زانوييها 112/5º وº 135 وº 157/5 ) نوع 2,3و4 نبايستي ازلوله گروه سبك توليد شود , زانويي نوع 1 الف بايد فقط از لولههاي گروه سنگين ساخته شده و ابعاد تقريبي آن بايد مطابق جدول شماره12 بوده وضمنأ مجهز به يك بوشن و مهره قفلي مطابق بند 9 ـ 5 باشد . همه رزوهها بايد از نوع مخروطي براساس رديف R استاندارد ملي ايران بشماره …44 بوده به استثناي يكي ازانتهاي زانوئي نوع1الف كه در شكل شماره6پ نشان داده شده وداراي رزوه هاي موازي براساس استاندارد ملي ايران به شماره…44 (رديف L )ميباشد .
يادآوري : انواع زانويي در شكل شماره 6 نشان داده شده است .
9 – 7 زانويي برگشتي
زانويي برگشتي بايستي فقط از لولههاي گروه سنگين ساخته شوند با اين كه از اهميت خاصي برخودار نيست , ابعاد تقريبي آنها بايد مطابق جدول شماره 13 بوده و دو انتهاي آن بايد موازي و با انحراف ±1/5 درجه باشد .
يادآوري : زانويي برگشتي در شكل شماره 7 نشان داده شده است .
9 ـ 8 ـ محافظت
قطعات لولهاي شكل بايستي مطابق بند 7 ( محافظت لوله ) محافظت شوند .
10 ـ اطلاعاتيكه در مرحله استعلام يا سفارش بايستي از طرف خريدار ارائه شود .
نظر به اينكه موارد زيادي از اين استاندارد اختياري ميباشد جهت كمك به خريدار ليست موارد اختياري به انضمام ساير اطلاعات مورد لزوم كه بايستي توسط خريدار در مرحله استعلام يا سفارش تعيين شود در پيوستالف آورده شده است .
11 ـ نشانه گذاري
11 ـ 1 ـ كليه لولهها و قطعات لولهاي شكل بايد داراي نشانه هائي به شرح زير باشند .
ـ نام يا نشاني تجارتي سازنده
ـ اندازه اسمي
ـ گروه
علامت استاندارد ايران پس از كسب پروانه كاربرد علامت استاندارد از موسسه استاندارد وتحقيقات صنعتي ايران
11 ـ 2 ـ لولهها بايد بصورت بسته بندي ارائه شده و بستهها بايد داراي پلاكي باشد كه نشانههاي زير , بطور مشخص روي آن حك يا نوشته شود
اندازه اسمي لوله
ذكر كلمه آب
گروه
تعداد شاخه
وزن بسته
عبارت ساخت ايران
نام و نشاني تجارتي سازنده
علامت استاندارد پس از كسب پروانه كاربرد علامت استاندارد از موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
يادآوري –1 نشانه گذاري نبايد هيچگونه آسيبي به لوله وارد نمايد .
پلاك بستهها بايستي براساس گروه لوله به شرح زير باشد .
لولههاي سبك ( جدول شماره 4) قهوهاي
لولههاي متوسط ( جدول شماره 5) آبي
لولههاي سنگين ( جدول شماره 6) قرمز
11 – 3 قطعات لولهاي شكل نيز بايستي در جعبههايي كه در روي آن مطالب زير نوشته شده بسته بندي شوند
ـ وزن بسته
ـ اندازه اسمي
ـ نام يا نشانه تجارتي سازنده
عبارت ساخت ايران
– تعداد قطعات لولهاي شكل
– علامت استاندارد ايران پس از كسب پروانه كاربرد علامت استاندارد از موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
12 – گواهينامه توليد
توليد كننده در صورت درخوست خريدار بايستي گواهينامهاي در خصوص مطابقت لولهها با مندرجات اين استاندارد را ارائه نمايد .
پيوستها
پيوست الف ـ اطلاعاتي كه بايد بوسيله خريدار در استعلام يا برگه سفارش قيد شود .
اطلاعات زير بايستي بوسيله خريدار در استعلام يا برگه سفارش داده شود
الف – لوله
شماره اين استاندارد
اندازه اسمي لوله
گروه ضخامت ( جداول شماره 3,4 و 5)
طول شاخه اعم از متغير , نوردي , تقريبي و يا دقيق ( بند 3 ـ 5)
مقدار لوله مورد نياز
تعيين وضعيت پوشش ( گالوانيزه يا سياه )
ب ) قطعات لولهاي شكل
شماره اين استاندارد
اندازه اسمي قطعات لولهاي شكل
گروه ضخامت جداول شماره (3,4 و5)
نوع
طول دقيق در مواقع لزوم
مقدار مورد نياز
در اين استاندارد اختياراتي براي خريدار در نظر گرفته شده و او ميتواند در سفارش ويژگيهاي مجاز مشروحه زير را مشخص نمايد . در صورتيكه ويژگيهاي مذكور از جانب خريدار تعيين نشده باشد , لوله ها و قطعات لولهاي شكل براساس مشخصات ارائه شده در اين استاندارد ارائه ميگردد .
1 ـ در صورتيكه عرض لولهها بدون بوشن مورد نظر باشد .
2 ـ در صورتيكه عرضه بوشنها با رزوه مخروطي مورد نظر باشد .
3 ـ گواهي توليد كننده در صورتيكه مورد نياز باشد .
4 ـ درخواست حفاظت لوله سياه و در اين صورت تعيين نوع حفاظت لولههاي سياه مانند روغن جلاء 45
5 ـ تعيين نوع حفاظت در صورتيكه نياز به حفاظت ويژهاي براي رزوه لولهها يا قطعات لولهاي شكل باشد .
6 ـ تعيين يك بوشنه يا دو بوشنه بودن قطعه لولهاي شكل دو سر رزوه
1 ـ روش آزمون
1 ـ 1 ـ جهت اطمينان از معويب نبودن لولههاي سياه ( در صورت درخواست خريدار ) بايد تك تك شاخهها تحت آزمون جريان گردابي با استفاده از سيم پيچ متحدالمركز , لوله در حال چرخش و يا پروب در حال چرخش قرار گيرند .
1 ـ 2 ـ براي اطمينان از صحت آزمون لولهها بايستي به اندازه كافي مستقيم بوده و از سطوح آنهابايد عاري از مواد خارجي بوده تا در تفسير نتيجه آزمون اثر نگذارد .
1 ـ 3 ـ هر يك از دو روش آزمون زير مجاز ميباشد ( بنا به اختيار توليد كننده )
روش الف ـ لوله مورد آزمون از بين سيم پيچ متحدالمركز دستگاه آزمون عبور ميكنند .
روش ب ـ لوله مورد آزمون با پروب در حال چرخش بوده و داراي اثر متقابل بر يكديگري باشد بنابراين اين پروي نسبت به لوله يك مسير حلزوني بر روي سطح لوله طي مينمايد . گام اين حركت حلزوني بايد به اندازهاي باشد كه اطمينان حاصل شد كه تمام سطح لوله بررسي شده است .
2 ـ تنظيم نمودن دستگاه آزمون
2 ـ 1 ـ كارايي دستگاه بايد بوسيله يك قطعه لوله شاهد طبق شرايط زير مورد كنترل و تنظيم قرار گيرد .
در صورت استفاده از روش الف بايستي از قطعه شاهد با سوراخهاي متعدد طبق شرايط مندرج در ب-3-2 استفاده شود.
در صورت استفاده از روش ب بايستي از قطعه شاهد داراي شيار طبق شرايط مندرج در بند ب-4-2 استفاده شود.
داراي شيار طبق شرايط مندرج در بند ب 2 ـ 4 استفاده شود .
2 ـ 3 ـ براي روش الف – محل تعبيه سوراخها در پيرامون لوله بايستي تحت زواياي 120º از يكديگر بوده و در فواصل طولي آنها بايستي بگونهاي باشد كه امكان دريافت علائم كاملا مجزا بر روي صفحه دستگاه مقدور گردد . يكي از اين سوراخها بايستي حتي المقدور در منتهي اليه قطعه شاهد ( با توجه به توانايي دستگاه ) تعبيه شود
و بدين منظور براي ايجاد سوراخهاي مرجع بايد متهاي با قطر مناسب و مطابق آنچه در جدول شماره 14 داده شده بكار برد .
2 ـ 4 ـ براي روش ب ـ سطح لوله شاهد كه در مجاورت سيم پيچ قرار ميگيرد بايد شامل يك شيار U شكل موازي با محور طولي و داراي ابعاد زير باشد :
عرض ـ عرض همواره بايد از عمق شيار كوچكتر ( و يا حداكثر برابر ) بوده ولي بهرحال از 0/5 ميليمتر بيشتر باشد .
عمق ـ عمق شيار برابر 12/5 درصد ضخامت جداره لوله در نظر گرفته ميشود ولي بهرحال كمتر از 0/6 ميلي متر نخواهد بود و رواداري آن در حد ±15 درصد عمق در نظر گرفته شده , خواهد بود .
طول – طول بوسيله توليد كننده و مناسب براي تنطيم نمودن و انجام بازرسي انتخاب ميشود .
-3روش تنظيم نمودن
3 ـ 1 ـ دستگاه سيم پيچ بايد طوري تنظيم گردد كه علائم مشخص و مجزا از قطعه ( قطعات ) لوله شاهد را به طور مداوم ايجاد نموده و اين علائم بايد جهت تنظيم ارتفاع مورد نظر پالس يا مكانيزم هشدار دهنده دستگاه بكار رود .
سرعت نسبي بين قطعه شاهد و سيم پيچ بايد مشابه آنچه در حين توليد مورد آزمون قرار ميگيرد , باشد .
3 – 2 تنظيم نمودن دستگاه بايد علاوه بر ابتدا و انتهاي هر دوره كار نيز در فاصله زماني حداكثر دو ساعت انجام وكنترل شود .
3 ـ 3 ـ اگر در حين آزمون خط توليد علائم از قطعه لوله شاهد ( حتي بعد از تغيير حساسيت دستگاه به ميزان 2 دسي بل ) مشاهده نگردد بايد مجددا تنظيم گردد بدنبال تنظيم مجدد تمام لولههاي آزمايش شده از تنظيم قبلي بايستي مجددا مورد آزمون قرار گيرند . مگر اينكه علائم ثبت شده از مشخصات شناسايي لولهها در دسترس باشد كه امكان دسته بندي آنها در دو گروه مشكوك و مورد قبول فراهم آورد .
4 ـ روش آزمون
لوله مورد آزمون بايد تحت شرايطي يكسان مثل آنچه براي تنظيم نمودن دستگاه بكار برده شد ضمن عبور با سرعت مناسب دستگاه آزمون تحت بازرسي قرار گيرد . سرعت معين شده براي آزمون لوله بايستي معادل سرعت هنگام تنظيم با قطعه شاهد ( بارواداري ±10 درصد ) باشد .
يادآوري : شرايط يكسان شامل مواردي است از قبيل تنظيم ابزار دقيق حركت مكانيكي و موقعيت سيم پيچ در رابطه با لوله يا هر عامل ديگري كه ممكن است در صحت روش اثر بگذارد .
5 ـ بررسي نتايج
5 ـ 1 ـ لوله هايي كه موجب ثبت علائم هشدار دهنده نشوند بايستي در آزمون قابل قبول محسوب شوند .
5 ـ 2 ـ لوله هايي كه موجب ثبت علايم هشدار دهنده شوند بايستي يا بعنوان لوله مشكوك محسوب شوند و يا با اختيار توليد كننده تحت آزمون مجدد قرار گيرند .
5 ـ 3 ـ براساس آزمون مجدد چنانچه لولهها موجب ثبت علائم هشدار دهنده نشوند بايد مورد قبول و چنانچه موجب ثبت علائم هشدار دهنده شوند بايد مشكوك به حساب آيند .
5 ـ 4 ـ در مورد لولههاي مشكوك بايد يكي از روشهاي زير انتخاب و مورد عمل قرار گيرد :
الف ـ منطقه مشكوك بريده شده و باقي مانده طول لوله با توجه به آزمون قبلي پذيرفته گردد .
ب ـ آن شاخه لوله مردود محسوب شود .
لوله هايي كه در آزمون اخير مردود شناخته ميشود بايد از يك انتها با رنگ زرد نشانه گذاري شده و كنار گذاشته شود
پيوست ج – آزمون يكنواختي پوشش لولهها و قطعات لولهاي شكل گالوانيزه شده به روش محلول سولفات مس
1 ـ اصول كلي
آزمونه گالوانيزه پس از تميز كاري بايستي 4 مرتبه در محلول سولفات مس فرو برده شده و جهت ظاهر شدن نقاط قرمز رنگ مس تحت بررسي قرار گيرد .
2 ـ معرفهاي شيميايي
2 ـ 1 ـ محلولهاي آزمون بايستي از كيفيت مشخصي برخوردار بوده و جهت تهيه آنها بايستي از آب مقطر استفاده شود .
2 ـ 2 ـ اسيد سولفوريك ( محلول رقيق شده ) با تركيب حجمي زير0
الف ) اسيد سولفوريك ( غلظت 1/84 گرم بر ميلي ليتر در دماي 20 درجه سلسيوس): 1 حجم
ب ) H2O 50: حجم
-3-2 اسيد كلريدريك (محلول رقيق شده )با تركيب حجمي زير:
الف ) اسيد كلريدريك ( غلظت 1/19 گرم بر ميلي ليتر در دماي 20 درجه سلسيوس): 1 حجم
ب ) H2O 10 حجم
2 ـ 4 ـ محلول سولفات مس دو ظرفيتي با تركيب زير:
الف )CU SO4 5 H2O :33 گرم
ب ) 100: H2O ميلي ليتر
به محلول سولفات مس دو ظرقيتي مقداري كربنات مس يا هيدرات مس اضافه نموده , تكان دهيد تا محلول به حالت تقريبأ خنثي در آيد سپس محلول آزمون را صاف نموده يا قبل از استقاده اجازه دهيد كه ته نشين شود ( به مدت 24 ساعت ) محلول آزمون بايد داراي وزن مخصوص 1/17 در دماي 15 درجه سلسيوس باشد .
3 ـ وسايل آزمون
3 ـ 1 ـ ظرفي كه بكار برده ميشود بايد به اندازه كافي بزرگ بوده تا آزمونه بطوركلي در آن جا بگيرد و فاصله بين ظرف و آزمونه بايد حداقل 25 ميليمتر از جداره ظرف باشد .
ظرف بايد از مواردي ساخته شود كه نسبت به محلول سولفات مس خنثي باشد .
3 – 2 درپوش
در مواردي كه نياز باشد آزمونه با درپوش تحت آزمون قرار گيرد در پوش بايد از موادي ساخته شود كه نسبت به محلول سولفات مس خنثي باشد .
4 ـ آزمونه
بر طبق جدول شماره 15 طول آزمونه بايد به اندازه كافي بوده به طوريكه بتوان آن را در محلول غوطه ور ساخت .
5 ـ آماده سازي آزمونه
ابتدا بايد آزمونه با محلول شيميايي مناسب چربي زدايي و به وسيله يك پارچه نرم و تميز پاك و خشك شود . سپس آن را در محلول اسيدسولفوريك ( بند ج 2–2) به مدت 15 ثانيه فرو برده و پس از شستشو در آب تميز به وسيله يك پارچه نرم و تميز پاك و خشك نماييد .
6 ـ روش آزمون
آزمونه را در محلول سولفات مس ( بند ج 2 ـ 4) با طول مورد نياز براي هر اندازه اسمي مطابق جدول شماره 15 به مدت يك دقيقه فرو برده و در حين آزمون دماي محلول آزمون را كنترل نموده تا از 15 درجه سلسيوس كمتر نبوده و از 21 درجه سلسيوس تجاوز ننمايد . در طول مدت غوطه وري ازمونه محلول بايستي در حالت آرام و ساكن باشد . در قطعات لولهاي شكل خيلي كوتاه بايستي تام قطعه وارد محلول گردد .
آزمونه را از محلول خارج نموده و بلافاصله با وسيله آبي جاري رسوبات سياه را با برس مناسب پاك كرده ( بايد دقت نمود كه كليه خلل و فرجها پاك شود ) سپس نمونه را به وسيله يك پارچه نرم و تميز پاك نموده و بالافاصله به محلول آزمون برگردانيد اين عمل را چهار بار متوالي تكرار و سپس نمونه را شسته و خشك كنيد .
بعد از هر آزمون يايك سري آزمون پيوسته محلول آزمون بايد دور ريخته شود و مورد استفاده قرار نگيرد .
يادآوري 1: حجم تقريبي محلول آزمون در جدول شماره 15 درج گرديده است .
يادآوري 2: در آزمون لولهها با اندازه اسمي تا و شامل 25 ميتوان بيش از يك ازمونه را در ظرف قرار داده و مشروط بر آنكه فاصله حداقل 25 ميليمتر بين آزمونهها با يكديگر و آزمونه باظرف رعايت شود .
يادآوري 3: در آزمون لولهها با اندازه اسمي 8 و بيش از آن جهت صرفه جويي در مصرف محلول آزمون ميتوان از درپوش استفاده نمود .
7 ـ بررسي
آزمونه خشك شده بايستي از نظر وجود رسوبات قرمز رنگ مس روي پوشش گالوانيزه تحت بررسي قرار گيرد .
يادآوري : چسبندگي رسوبات مذكور تا حد از بين بردن با يكي از روشهاي كندن , ساييدننرم يا غوطه وري در محلول اسيدكلريدريك به مدت 15 ثانيه و بلافاصله شستن در آب جاري تميز بهمراه برس زدن شديد مجاز ميباشد .
8 ـ شرايط تطبيق
بعد از چهار مرتبه غوطه وري متوالي در محلول آزمون و آخرين شستشو و خشك نمودن بر روي پوشش گالوانيزه آزمونه نبايد اثري از رسوبات قرمز رنگ مشاهده گردد .
رسوبات فلزي مس در فاصله 25 ميلميتر از انتهاي لوله يا لبه و سطح برش دليلي بر عدم مطابقت بااين استاندارد نميباشد .
اگر پس از برداشته شدن رسوبات با شرايط مندرج در يادآوري بند ج – 7 فلز روي در زير آن رويت گردد . آزمونه با ويژگيهاي اين پيوست مطابقت مينمايد .
|
|
1-لولههاي درز جوش شامل درز مخفي هم ميشود
2– SOCKETED
3-تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
4– NOMINAL SIZE
5– PIECBS
6– NIPPLBS
7– LONG SCREVS
8–BENDS SPERING AND RETURN BENDS
9– DESIGNATION
10– ELCTRIC PROCESS
11– BASIC OXYGEN PROCESS
12– FULLY KILLED STEEL
13– SEMI KILLED STEEL
14– RIMMED STEEL
15 –AS WELD
16 – تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
17 –JOINTS
18 -استاندارد BS:21
19 – RANODM LENGTH
20 – MILL LENGTH
21 – APPROXIMATE LENGTH
22 – EXACT LENGTH
23 – تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد BS:3894 PT1مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
24 – پوشش گالوانيزه مورد در اين استاندارد پوشش روي به روش غوطه وري گرم ميباشد .
25 – TEST FLATTENING
26 –LEAK TIGHTNESS
27 –EDDY CURBENT
28 – BORE TEST
29 – UNIFORMITY
30 –SELF COLOR
TUBULARS-31
32 –در ايران اصطلاحا سياه اتلاق ميشود .
33-تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS بايد مورد استفاده قرار گيرد
34-تا زمان تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS بايد مورد استفاده قرار گيرد
35– PIECES
36– NIPPLES
37– CLOSE TAPER NIPPLES
38– RUNNING NIPPLES
39– BARREL NIPPLES
LONG SCREWS-40
-41 تا تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS بايد مورد استفاده قرار گيرد
BENDS-42
RETURN BEND-43
-44 تا تدوين استاندارد ملي ايران استاندارد 21:BS بايد مورد استفاده قرار گيرد
VARNISH-45